تعریف شپش

1 یک انگل خارجی است که قدمت آلودگی آن به دوران پیش از تاریخ بر می گردد و تنها قادر به رشد و تکثیر بر روی بدن انسان بوده است و تنها مدت کوتاهی قادر است دور از بدن انسان زندگی کند. سه نوع شپش انسان را آلوده می کند که عبارتند از شپش سر انسان، شپش بدن انسان و شپش عانه انسان که این سه نوع شپش را پدیکولوزیس (pediculosis) می نامند.

در حال حاضر، آلودگی به پدیکلوز گستردگی جهانی دارد و در بسیاری از کشورها مانند: انگلستان، کانادا، برزیل ، فرانسه و هندوستان شایع است.

گرچه در بسیاری از مناطق ، بهبود وضعیت بهداشتی ، اقتصادی و اجتماعی تاثیر بسزایی در کاهش آلودگی به شپش داشته است ، اما آلودگی به این انگل هنوز در بیشتر مناطق دنیا بروز می یابد.

آلودگی شپش سر انسان از آلودگی های جدی شایع و یکی از مشکلات بهداشتی جوامع انسانی در کشورهای مختلف است . بیماری در هر دو جنس (دختر و پسر) دیده می شود اما به طور شایع تر در دخترها مشاهده شده است. اگرچه شیوع ، رده ی سنی خاصی ندارد اما کودکان دبستانی آسیب پذیرترین گروه سنی هستند و از شدت آلودگی بالایی برخوردارند و تماس نزدیک و طولانی مدت آنها با هم شایع ترین و اصلی ترین راه انتقال است.

اهمیت شناخت و ویژگی های شپش

شپش حضره ای خون خوار است این حشره سطح خارجی پوست و مو را آلوده می کند. دوره ی زندگی شپش ماده حدود 1 ماه بوده و طی این دوره شپش ماده روزی 7 تا 10 عدد تخم می گذارد که به این تخم ها رشک گفته می شود . این تخم ها به شکل بسیار محکم توسط ماده ای چسب مانند نزدیکی پایه ی مو قرار می گیرند.علت تخم ریزی در این فاصله ی نزدیک تامین رطوبت و گرما است .

تخم ها به شکل کپسول های بیضی شکل بوده که هشت روز پس از تخم گذاری شکسته شده و آزاد می شوند این انگل پس از شکسته شدن راحت تر از تخم شکسته نشده قابل دیدن است این شپش های نابالغ در مدت 7 تا 10 روز، 3 دوره را پشت سر گذاشته و بالغ می شوند . شپش های سر بالغ به رنگ خاکستری - سفیدهستند.عمر این شپش های بالغ در شرایط مناسب حدود 30 روز است.

شپش از خون انسان تغذیه می کند و با مواد ضد انعقاد موجود در بزاق خود از لخته شدن خون بیمار جلوگیری کرده و بروز خارش شدیدی را موجب می شود . شپش جهش و پرش نداشته و با لغزش حرکت می کند.

شپش در آب زنده نمی ماند؛ زیر از طریق سوراخ های کوچکی در اطراف بدنش تنفس می کند به همین دلیل در مکان هایی مانند استخر زنده نمی ماند واز طریق شنا در استخر منتقل نمی شود.

در مراکزی مانند مدرسه، پادگان و خوابگاه به علت تجمع افراد آلودگی به شپش شایع است و آگاهی از علائم و نشانه های آن در مهار و حذف آلودگی های انسانی بسیار موثر است.

در نتیجه تماس نزدیک افراد یا پوشش زیاد برای تامین گرما آلودگی به شپش شایع می شود. شپش به جامعه یا طبقه اجتماعی خاصی محدود نبوده و ممکن است تمام اقشار را مبتلا کند.

راه های انتقال شپش

• تماس مسقیم با فرد آلوده
• تماس غیرمستقیم ، مانند استفاده از وسایل شخصی فرد آلوده

عدم شناخت این حشره ی کوچک باعث شیوع آن می شود.

درمان این حشره خون خوار

شپش سر به هر حال از فردی به فرد دیگر منتقل می شود و شکستن زنجیره انتقال تنها با درمان موثر و بررسی تمامی موارد تماس میسر می شود. همانگونه که گفته شد شپش ها جزو حشرات محسوب می شوند، بنابراین برای مقابله با آنها می بایست از یک حشره کش استفاده کرد که بشکل شامپو یا کرم قابل شستشو ساخته شده است .

در درمان شپش سر دو نکته مهم را باید همواره به خاطر داشت:

1- دوبار درمان به فاصله 7 تا 10 روز لازم است چرا که اگر چه با درمان نخست شپش های سر و اکثر تخم های آن از بین می روند، اما از آنجایی که امکان سر برون آوردن آنها تا 7 روز بعد از تخم ها وجود دارد ، لذا بهتر است به فاصله 7 تا 10 روز ، درمان مجدد انجام شود .

2- تمام موارد تماس احتمالی باید درمان شوند، در غیر اینصورت همیشه احتمال ابتلای مجدد وجود خواهد داشت.

برای درمان شپش سر، چند فرآورده موثر در داروخانه ها موجود است و آنچه در کشور ما برای این منظور استفاده می شود عمدتا شامپولیندین 1 درصد و شامپو پرمترین 1 درصد است. این فرآورده ها برای بیش از 40 سال است که مورد استفاده قرار می گیرند و غالبا غیر از عوارض نادر گذرا، عارضه ی دیگری ندارند اما مهم این است که درست مطابق آنچه توصیه شده است استفاده شود و بیش از حد مصرف نشوند، علاوه بر این می بایست تمام موها بخوبی با آنها مرطوب شوند چرا که شپش کشته نمی شود مگر آنکه در تماس مستقیم با دارو قرار گیرد.

توجه داشته باشید که:

• پس از درمان برداشتن رشک ها برای ادامه درمان و یا برای کنترل بیماری ضرورتی ندارد فقط از نظر ظاهر مهم است که می تواند این رشک ها را با استفاده از شانه های دندانه دار ریز جدا کرد.
• شپش سر بر خلاف شپش تنه، ناقل هیچ بیماری دیگری نیست.
• طول مو ، جنس ، و رنگ مو تاثیری در انتقال شپش ندارد، شامپو کردن معمولی باعث از بین رفتن یا پیشگیری از آن نمی شود و شستشو با سرکه هم تاثیری ندارد.